Home Dojo's Info

BERLARE

BRUGGE

ERPE-MERE

GRADEN

GRADEN

Het verkrijgen van Dan- of Kyu-graden speelt een belangrijke rol in het trainingsleven van veel Aikidoka's. Blijkbaar bestaat er een behoefte aan een of andere manier om zich formeel van andere mensen te onderscheiden en om een bepaalde erkenning te krijgen. Het is interessant dat de invoering van een gradensysteem in de Japanse vechtkunsten een betrekkelijk recente ontwikkeling is. Deze is in de late 19e eeuw begonnen bij Jigoro Kano, de grondlegger van het judo, en met de vorming van het moderne kendo.

Zowel judo als kendo zijn geen vechtkunsten in de traditionele zin, waarin de effectiviteit van de technieken centraal staat. Het zijn competitiesporten, en het vormende, educatieve aspect van sport voor met name jongeren is hun belangrijkste element. Daarbij is het verlenen van graden en verschillend gekleurde banden een manier om de leerlingen aan te moedigen hun best te doen, en ze een soort beloning te geven voor verrichte prestaties.

In de traditionele krijgsscholen is dit van minder belang geweest. Het betekende daar al heel veel als je mee mocht trainen. De scholen waren immers niet voor iedereen toegankelijk, en legden veel nadruk op het geheime karakter van de onderwezen technieken. Het geleerde moest ook in de praktijk kunnen worden toegepast en er is een hemelsbreed verschil tussen het werkelijke gevecht zonder regels en een sportwedstrijd. Het praktische nut van het geleerde zal hier al aanmoediging genoeg geweest zijn.

Slechts één enkele Aikido-school beoefent Aikido in wedstrijdvorm (het Tomiki-Aikido), maar Aikido is zeker sinds de Tweede Wereldoorlog tot een veel minder traditioneel georganiseerde krijgsschool (ryu) geevolueerd. De leraar van Ueshiba, Sokaku Takeda, verleende nog de traditionele rollen als een leerling meesterschap had verworven van een bepaald aantal technieken. Tot in de jaren dertig hanteerde Ueshiba ook dit systeem, maar tegen 1940 kregen leerlingen die als instructeurs buiten zijn dojo gingen optreden een Dan-graad mee, vergelijkbaar met die in judo.

Vanaf 1948 werd er door de Aikikai Hombu Dojo in Tokio een systeem van Dan- en Kyu-graden opgezet en gestandaardiseerd. Het voordeel hiervan is dat zo in een organisatie die ver buiten de maten van een traditionele krijgsschool is gegroeid, een bepaalde hiërarchische ordening en organisatie in stand kan worden gehouden.

Bekwaamheid is bij de toekenning van graden dan ook niet de enig bepalende factor. De indeling in graden en rangen is een fundamenteel kenmerk van het Japanse leven en kan overal worden teruggevonden. Het belang van graden zal in het westen daarom moeten worden gerelativeerd. Bepaalde meesters hebben zelfs in hun Dojo het gradensysteem afgeschaft.

Een ander kennen is wijs, maar zichzelf kennen is een superieure wijsheid, de eigen aard zijnde dat er meer verborgen is.

Zijn wil opdringen aan anderen is sterk, maar zich opdringen aan zichzelf is een superieure kracht, de eigen passies zijnde dat er veel moeilijker is om te temmen.

Zich voldaan voelen, tevreden zijn met wat het lot heeft gegeven, is de echte rijkdom, zich plooien naar wat het lot ter beschikking stelt, is het echte karakter.

Oosterse wijsheid (vrij vertaald)

Regelmatig oefenen, een maximum aan tijd en energie spenderen aan zijn discipline. Dit is in de geest van diegene die oefent of voor diegene die buiten de discipline staan iets wat “beloont” wordt met een graad die een bereikt niveau aangeeft. De graad is dus toegekend op basis van een aantal meetbare gegevens: aantal gekende technieken, precisie, ceremoniële aspecten. Allemaal in rekening gebracht laten deze maatstaven toe om de Aikidoka te beoordelen, maar enkel op basis van die dingen die gemeten werden. Dergelijke methode van graden heeft totaal geen zin.

Geen enkele waardige meester laat zich vangen aan dergelijke parodie. Aikido is een middel om iets anders te kunnen bereiken. Aikido is een verdedigingskunst en geen sport. In Aikido moet je niet de snelste zijn, de hoogste kunnen springen, de eerste in wat dan ook zijn. “Do” is de weg die men volgt om de juiste aard van de mens te vinden. Wat kan een graad betekenen in deze context? Aikido is een middel net zoals een bord, een glas, een bestek, middelen zijn om te eten en te drinken. Beoordeelt men de mooie borden, de schitterende glazen en de manier waarop het eten wordt opgediend, dan heeft men het eten misschien niet eens geproefd.

DE GRADEN VANUIT DE HISTORISCHE JAPANSE ZIENSWIJZE

Men kent 3 martiale disciplines:

De gevechtskunsten vanuit het oorlogsstandpunt: jutsu, ryu .

Een tegenstrever in een minimum van tijd uitschakelen.

Deze lessen werden gegeven door een meester vanuit een artisanale onderneming.

De gevechtskunsten vanuit een spiritueel standpunt: budo.

Gevechtskunsten die een vervolmaking van de mens betrachten vanuit een martiale discipline.

Deze lessen werden gegeven door een meester vanuit een artisanale onderneming.

Aikido maakt deel uit van deze traditie en staat eigenlijk tegenovergesteld aan de volgende categorie die een sportief doel hebben.

De gevechtsporten die een sportieve prestatie beogen met daaruit voortvloeiend een bekroning; beker, medaille, Olympische Spelen.

Het doel is hier de competitie. Een sport vanuit martiale oorsprong zou hier een betere benaming zijn. Dit wordt meestal vanuit een club georganiseerd.

Een mooi voorbeeld is judo dat oorspronkelijk tot 1940-1950 georganiseerd werd zonder categorieën. De spirituele inslag was voorheen nog veel sterker. Later worden er categorieën ingevoerd met een strikte markering van verschillende graden (gekleurde gordels) en gewichtsklassen. Vroeger had niemand het excuus gebruikt dat hij had verloren omdat de andere zwaarder woog. Een martiale discipline gaat ervan uit dat je tegen iedereen moet kunnen standhouden.

DE GRADEN BIJ DE GEVECHTSKUNSTEN GERICHT OP REËLE GEVECHTEN: BUJUTSU

Voor de oorlog van 1940 kende men maximum 5de DAN voor bijna alle disciplines. Na de oorlog wou men een gelijklopende hiërarchie waardoor de graden als het ware werden gedevalueerd tot een systeem tot 10 de DAN. Vandaag lijkt het er soms op dat men zou moeten gaan tot 15 de DAN? De vraag is dan of dit in de toekomst onveranderd blijft, waarbij elke discipline verschillende graden heeft?

Shogo – Gevorderde – 1ste tot 2de DAN

Ryusha – Beginner van een “ryu” – 0 tot 1ste DAN (Shodan)

Tashi – Expert – 3de tot 4de DAN

Renshi – Assistent, technisch onderwijzer – 5de tot 6de DAN

Kyoshi – Sensei, technisch onderwijzer (interieur) – 5de tot 7de DAN

Hanshi – Gevorderde onderwijzer (interieur & exterieur) – 8ste tot 10de DAN

Shihan – Voorbeeld, model – buiten categorie

O Sensei – Zeer eerbaar – Meester Ueshiba (vader)

Soke, sokei, shohei – Stichter van een ryu of erfgenaam – /

Shike – Generatie erfgenaam – /

DE GRADEN BIJ DE GEVECHTSDISCIPLINES MET SPIRITUELE VISIE: BUDO

Voor Aikido:

Deshi, montei, monka, monjin – Beginner – 0 tot 1ste DAN

Uchi deshi – Verkozen beoefenaar (leerling *) – 0 tot 1ste DAN (Shodan)

Sensei, Shihan – Leraar – 3de tot 4de DAN

Doshu, waka – Aangewezen erfgenaam van O Sensei – 5de tot 6de DAN

Kyoshi – Sensei, technische leermeester – 5de tot 7de DAN

* leerling of leerjongen: In de oorspronkelijke betekenis woonde men bij zijn meester en stond men hem bij in alle taken van de Dojo en daarbuiten. Dus ook in het huishouden. In regel was men geen minuut vrij.

In Europa zijn de uchi deshi diegene die de meester bijstaan met de taken buiten de Dojo. Handelen in naam van de meester, respect afdwingen voor de martiale discipline en begeleiding van alle leerlingen.

De Shihan of Sensei zijn letterlijk de rolmodellen en leerkrachten. Zijn hebben meestal een zeer gerichte visie. Het is dus belangrijk om zorgvuldig de meester te kiezen om de weg van de zelfvervolmaking verder te volgen. Niemand kan zeggen van zichzelf dat hij op het hoogste niveau staat. Wie zou dat kunnen beoordelen? Vermijd dergelijke situaties, want het betekent meestal dat men Aikido niet begrepen heeft. Uiteindelijk is Aikido het middel tot een spirituele vervolmaking en daardoor voor anderen onmeetbaar.

Een kunstenaar die afstudeert aan de academie heeft zijn basiseducatie, zijn materieel en zijn diploma. Voldoende middelen om zijn zoektocht aan te vatten. Dit bewijst nog niet zijn genialiteit. Vaak wordt de virtuositeit van dergelijk kunstenaar pas zichtbaar na maanden zonder inkomen en het maken van kunstwerken in één of andere ruimte zonder comfort.

Ik meet mij niet met de mensen. Met wie dan wel? Als ik dan toch moet antwoorden, dan meet ik me met de Goddelijkheid. Het is omdat men zich meet met de mensen, al zeggende en doende van nutteloze zaken, dat niets nog gaat in deze wereld. Aikido is het tegenovergestelde van een sport.

Morihei Ueshiba (citaat - vrij vertaald)

TOEKENNING VAN DE GRADEN

Een kleine geest snapt niet wat een grote geest omarmd. Een paddestoel die maar één morgen bestaat, weet niet wat een maanmaand is. Een insect dat maar één zomer leeft, snapt niets van de wisseling van de seizoenen. Aan elk wezen zijn eigen formule tot ontwikkeling.

Oosterse wijsheid (vrij vertaald)

Geen enkele beginner heeft notie van de graden. Wat stellen die “etiketten” voor? Vaak is de enige denkwijze die men erover heeft een mening die vertrekt vanuit het ego. Men oefent om die graad te bekomen, terwijl men eigenlijk moet oefenen voor zichzelf. Graden kunnen ook macht geven aan iemand, doch als deze incompetent zijn zal de techniek er geen baat bij hebben. Aikido is uiteindelijk bedoeld om zo goed mogelijk en aan zoveel mogelijk mensen door te geven. De ontwikkeling van jezelf en van Aikido moet vooral kwalitatief gebeuren. Ook het begrenzen van graden is een mogelijkheid. Zo wou men buiten Japan geen graad hoger dan 6 de DAN hebben. Ook dit is utopisch, want wat doe je op het moment dat er een meester is met ongeveer 40 jaar ervaring en waarschijnlijk technisch beter dan de meeste meesters in Japan? Vele integere meesters met oprechte bedoelingen hebben al geuit om deze graden af te schaffen. Toen bleek echter dat er veel mensen afhaakten, omdat zij nood hadden aan een houvast. De behoefte aan een minimaal kader bleek noodzakelijk.

De graden zijn een aanduiding van een afgelegd parcours, niet van een afmeting van bekwaamheden.

Aikido moet men benaderen vanuit de oorspronkelijke Japanse visie om te vermijden dat men technieken gaat toepassen die het tegenovergestelde zijn van het oorspronkelijke gedachtegoed.

De toekenning van de graden binnen het traditionele aikido gebeuren vanuit de weg naar de zelfstandigheid. Aikido is het middel, de weg naar de zelfvervolmaking. Waarbij de graden de mijlpalen zijn die men onderweg tegenkomt. Daarop kan men aflezen hoeveel van de weg al werd afgelegd. In de traditionele Dojo hanteren wij volgende etappes:

1st Dan: De leerling is een beginner op de weg. Hij weet grotendeels het geheel van de technieken van Aikido uit te voeren.

2de Dan: De leerling is erin geslaagd om coherentie te brengen in zijn werk. Hij begrijpt de gemeenschappelijke basis van het geheel van de technieken. Hij structureert zijn kennis.

3de Dan: De beoefenaar begint een zekere autonomie te ontwikkelen. De doelstelling is om een ware zelfstandigheid te ontwikkelen. Hij zit in de cyclus van de overbrenging. Hij kan een les ordenen, structureren en coherent overbrengen. Hij kan de kennis van zijn leerlingen en hun vooruitgang stap voor stap volgen.

4de Dan: Is diegene die al 4 Shodan gevormd heeft. Hij heeft zijn bekwaamheid getoond door zelf leiding te nemen en vier beginners op de juiste weg te zetten. Dit mag niet onderschat worden. Het vereist sociale vaardigheden alsook pedagogische kennis die niet het rechtstreekse gevolg zijn van Aikido. In dit stadium wordt men de echte lesgever door zijn autonomie te koppelen aan zijn kennis om deze meerwaarde te kunnen doorgeven aan anderen.

Voor ons maakt de graad de Aikido niet. Het diploma maakt niet de echte kenner, militair of artiest. Alleen de onbekwame houden vast aan diploma's en titels. Het houden van 15 minuten examen met daaraan gekoppeld het afgeven van een graad toont de echte Aikidoka niet. Aangezien het echte Aikido niet op objectieve criteria gebaseerd is, maar op subjectieve criteria (namelijk de zelfontplooiing), kan men nooit examens inrichten die subjectieve criteria hanteren als beoordeling. Subjectief betekent dat je iets moet beoordelen dat voor iedereen anders is. Wie kan dat op een goede manier inschatten?

Het is altijd verfrissend te zien, hoe een meester een graad toekent aan iemand die vol overtuiging de studie van Aikido volgt. De graad wordt ook niet altijd toegekend na een proef of examen, want in de traditionele Aikido is het ganse jaar een proef. Vooral een proef voor jezelf. Het blijft steeds studeren, waarbij de meester kan aantonen welke weg je gevolgd hebt. Het is een schouderklopje om je aan te moedigen, om verder te doen. De graad is een dankwoord in wederzijds respect. Op de dag dat je een graad krijgt in een traditionele Dojo mag je fier kijken naar je prestatie en even genieten van de al afgelegde weg, om daarna de graad in de kast op te bergen. De volgende dag begint weer een grote uitdaging, namelijk het verder verfijnen van de techniek en dus ook het “verfijnen” van jezelf.

Volgende Vorige