Home Dojo's Info

BERLARE

BRUGGE

ERPE-MERE

LEVENDE VREDE

HAIKU

Iemand die aan krijgskunst deed in Japan, was vaak ook iemand die aan kalligrafie of dichtkunst deed. Het lijkt voor ons misschien een eigenaardige combinatie, maar voor mensen die vanuit een andere leefwereld opgroeien is dit vaak een heel normale combinatie. Daarom is het om dit aspect van de Japanse cultuur een beetje toe te lichten. Haiku is een kunstvorm waarover heel wat te vertellen valt. Laat ons het houden op de mentaliteit van de Haikudichter in verhouding tot zijn krijgskunst. Even toch vermelden dat dit vooral historisch zo was. De generaties veranderen en ook voor de hedendaagse jongeren is er vaak onbegrip voor de Japanse geschiedenis en religie.

Er zijn al heel wat westerse dichters beïnvloed door deze dichtkunst, maar in wezen zijn er toch heel wat verschillen. Haiku worden vaak omschreven als “geniale eenvoudige momentopnames”. Zoals een fototoestel met foto's van mindere kwaliteit. De foto's van een dergelijk fototoestel zijn eenvoudig en lijken minderwaardig, maar dat is niet zo. Een zwart-wit foto, onscherp en vluchtig genomen is vaak in staat om de perfecte weergave te zijn van de sfeer en essentie van het moment. Kunstfotografen proberen vaak door het gebruik van speciale lenzen of andere technieken een foto te herleiden tot zijn pure essentie. Het lijkt dan misschien een kwalitatief minderwaardige foto, terwijl dit in tegendeel de beste foto is die men kon nemen. Alleen maar oog voor het belangrijkste, alleen maar oog voor de sfeer en alle overbodige details die ons enkel kunnen afleiden worden overboord gegooid. De haiku die direct, kritisch en banaal lijkt, wordt dan ook vaak “schertsdicht” genoemd. We bekijken dit even naderbij, want is “Het pad, de weg of de essentie van Ai-ki-do” niet verweven met de karakteristieken van de Haiku?

Karakteristiek voor haiku zijn vorm en onderwerp, de essentie komt uit de mentaliteit van de dichter.

De technische kant van Haiku is makkelijk uit te leggen. Een vers is strak en zeer beknopt. De basis is altijd 17 lettergrepen die verdeeld zijn in drie groepen. De eerste groep telt vijf lettergrepen, de volgende zeven en daaraan opnieuw vijf lettergrepen. Dit ritme van vijf-zeven-vijf vervangt maat en rijm. Gedichten bij ons zijn gemaakt met woorden die eindigen op dezelfde klanken, we spreken dan van rijm. En de verschillende woorden en verzen geven een gedicht een bepaald ritme, vaak aangehaald als metrum. Bij haiku moet het zo eenvoudig mogelijk. Het woord minimalisme is hier van toepassing en het is dan ook niet verwonderlijk dat haiku in het westen populair werd in de jaren zestig. De verzen van een haiku beschrijven zo min mogelijk en de woorden moeten zo eenvoudig mogelijk zijn. De sterkte van een dergelijk gedicht is de beeldende kracht van die paar woorden die er staan, in contrast met de ontbrekende woorden. Die leegte zorgt voor een extra dimensie. Zoals bij tekeningen en schilderijen de niet beschilderde oppervlakken sterker kunnen zijn dan de bedekte vlakken. Zo moet men zonder beredenering en omschrijving direct kunnen aanvoelen wat de dichter bedoelde. De woorden die er wel staan versterken op hun beurt de dingen die er niet zijn.

“ De blauwe ogen

 van de koffer op de trap

 huilen nu vaarwel.”

Iemand neemt afscheid van een inwonende vriend, vriendin, partner of echtgeno(o)t(e). De koffer staat al klaar. De blauwe ogen en enkele typische kenmerken van die persoon blijven ons bij. Het is een emotioneel afscheid. De beschrijving van dit gebeuren is veel krachtiger in bovenstaand haiku dan in de omschrijving die je in uitgeschreven zinnen bekomt. Het laat trouwens toe om met woorden te spelen en grappige zinswendingen te gebruiken.

Haiku neigt tot allerlei grappen, het doorbreken van logica en onverhoedse wendingen. Een verwijzing naar het seizoen wordt vaak gebruikt. “Een bevroren spinnenweb” is een duidelijke verwijzing naar de winter, terwijl “sappig groen gras” ons aan de lente doet denken. In Japan is er de band met de natuur die men vaak in haiku terugvind. Alsook zien we het contrast van vergankelijkheid t.o.v. onvergankelijkheid, wit-zwart, actie-reactie, yin-yan enzovoort.

 “ De witte lotus

 verdronk in de vijver

 en danste regen.”

In het oosten gaat men uit van een ander geestelijk erfgoed en een totaal verschillend referentiekader. Elk erfgoed verandert samen met de generaties en ondertussen zijn er al heel wat westerlingen die openstaan voor de oosterse inzichten. Een belangrijk kenmerk in de Japanse beschaving is de zoektocht naar harmonie. Het verlangen naar evenwichtige verhoudingen is aanzienlijk. De grens tussen kunst, religie, het gewone leven en zelfs tussen geest en materie is vaag en soms onbestaand. Er zijn voorbeelden van Japanners die hun huis, hun tuin, hun leven als kunstwerk zien. Er is de drang naar verfijning. Het Japanse leven kent veel liefde voor de natuur. De wisseling van de seizoenen vind men terug in de bloemschikkunst “ikebana” of “chabana” (bloemschikkunst bij de theeceremonie “cha no yu”). De tempels zijn omgeven door schitterende tuinen. De oorspronkelijke Japanse Shinto religie (Shinto = weg van de goden) die gericht is op het contact van de mens met het goddelijke zorgde voor de oorsprong van de harmonische levensopvatting. Shinto leidt tot bewustwording waarbij er geen afstand is tussen goden en mensen of tussen natuur en andere dingen. Reiniging is essentieel (temizuya of tsukubai = waterbekkens bij de poorten van een heiligdom).

De mentaliteit en de techniek van de haikudichters werd bijgeschaafd door de constante begeleiding van een meester. Haiku is echter een eenvoudige aanduiding van een gebeuren, waarbij de beste haiku dikwijls een glimlach op je gezicht tovert omwille van zijn treffendheid.

“ De man zag zichzelf

telde in 't water rimpels

en schrok zichzelf oud.”

 


 



“De jongen zag haar

 het meisje zag hem niet staan

 hij zag hem zitten”

Volgende Vorige